Onbegrepen maar niet afgeschreven

Mensen met onbegrepen gedrag hebben betere ondersteuning en meer hulp nodig. Dat was de oproep van Leger des Heils bestuursvoorzitter kapitein Harm Slomp, tijdens het jaarlijkse Barometer evenement. “Mensen met onbegrepen gedrag brengen iets aan het licht dat we vaak liever niet onder ogen zien. Ze herinneren ons eraan dat ons zorgstelsel vooral goed werkt voor wie netjes in één categorie past. En precies dat is niet het geval.”

Traditiegetrouw presenteerde het Leger des Heils op de derde dinsdag van januari de Barometer: een duiding van de sociaal-maatschappelijke staat van Nederland. Tijdens de bijeenkomt, in Nieuwspoort, stond het thema onbegrepen gedrag centraal. Een actueel thema: uit recent onderzoek van het Leger des Heils blijkt dat het aantal mensen met onbegrepen gedrag de afgelopen jaren flink is toegenomen. De zorg voor deze groep mensen moet beter. “De samenleving, zorg en veiligheid moeten gerichter samenwerken om mensen met onbegrepen gedrag perspectief te bieden, escalatie te voorkomen en het wederzijds begrip te vergroten”, aldus kapitein Harm Slomp.

Tijdens de bijeenkomst gingen deskundigen met elkaar in gesprek. Auteur en socioloog Karlijn Roex, politiechef Noord-Nederland Martin Sitalsing, burgemeester van Ede René Verhulst en Tara Jane Thomas, adviseur ggz Leger des Heils deelden hun ervaringen.

Zorgnood
Dat het aantal mensen met onbegrepen gedrag groeit, blijkt niet alleen uit het onderzoek van het Leger des Heils. Ook de politie ziet een zorgwekkende toename van zogenoemde E33-meldingen: de registratiecode voor meldingen over mensen met verward of onbegrepen gedrag. Martin Sitalsing, naast politiechef in Noord-Nederland ook portefeuillehouder Zorg en Veiligheid bij de politie: “In acute situaties, wanneer de veiligheid van mensen in het geding is, is het onze taak om op te treden. Maar in veel gevallen hebben de mensen waar wij komen behoefte aan hulp of zorg. Aangezien wij geen zorgverleners zijn, is de inzet van politie vaak niet de meest effectieve. Er moet daarom veel meer aandacht uitgaan naar hulp en zorg zodat we dergelijke situaties kunnen voorkomen.”

Meer bemoeizorg loont
René Verhulst, burgemeester van Ede, zag de problematiek rondom onbegrepen gedrag ieder jaar toenemen in zijn gemeente. “Het aanpakken van deze problematiek is complex. Het is vaak een geschuif van verantwoordelijkheden.” Tegelijk ziet Verhulst ook een oplossing: “Er moet meer geld naar bemoeizorg. Dat loont echt. Sinds wij dat zijn gaan doen, zijn de cijfers gestagneerd. Dat is winst.”

Sitalsing herkent het beeld dat Verhulst schetst. Als zorg tekort schiet, volgt vaak de confrontatie met de politie: “Dan staan we opeens tegenover deze mensen, en dat wil je niet. Want mensen met onbegrepen gedrag zijn in de eerste plaats geen crimineel, maar verwaarloosde patiënten.” Thomas sluit zich hierbij aan: “Primair hebben we het over een zorgvraagstuk, geen veiligheidsvraagstuk. Gedrag is een symptoom van een ander vraagstuk.”

Het zijn mensen
Roex pleit in het panelgesprek voor het verder kijken dan labels. Het gaat in eerste plaats altijd over mensen. Roex: “Bij afwijkend gedrag, zijn we geneigd bang te worden, of agressief te reageren. Geef mensen een kans. Uiteraard ligt de grens bij geweld, dan moet je optreden. Maar vaak kan het met geduld en menselijkheid worden opgelost.

Ook een aantal Tweede Kamerleden werd bevraagd. Wat hen betreft beginnen we morgen met: meer bemoeizorg en het versterken van de sociale omgeving, zowel door de overheid als de samenleving. Ook riepen ze allemaal op tot het zien van de mens achter het gedrag.

Concrete oplossingen
Om mensen met onbegrepen gedrag beter te ondersteunen en de juiste zorg te bieden, moet er iets veranderen. Tijdens de bijeenkomst werden vijf concrete oplossingen gepresenteerd.

• Investeer in preventie en een sterke sociale basis in de wijk.
• Creëer passende woon/zorg-plekken.
• Werk integraal: zorg, welzijn, veiligheid en bestuur in één aanpak.
• Versterk bemoeizorg voor wie zelf geen hulp vraagt.
• Financier mensgericht; zorg voor maatwerk.

Menselijkheid
Kapitein Slomp sloot zijn toespraak af met een oproep voor meer menselijkheid. “Systemen zijn, hoewel niet altijd perfect, nodig. Maar we moeten er iets aan toevoegen dat geen enkel protocol kan leveren: menselijkheid. Daar kunnen we allemaal bij helpen. Omdat het gaat over mensen. Dus wellicht onbegrepen, maar niet afgeschreven. En geliefd.”