De winterkouderegeling in de praktijk

Voorbeelden uit Amsterdam en Groningen

Maatschappelijke opvang Tekst: Wouter Scheepstra / Beeld: Beeldbazen

In dit verhaal lees je hoe het zit met de opvang van dakloze mensen in de winter, en wat het verschil is tussen winteropvang en de winterkouderegeling.

Hieronder lees je verder hoe de winterregeling er in de praktijk uitziet, als we inzoomen op twee heel verschillende steden: Groningen en Amsterdam.

Benen geamputeerd
In bovengenoemd verhaal wordt onderkoeling als één van de redenen genoemd waarom in de grote steden onder het vriespunt een winterkouderegeling in werking treedt. Buiten slapen is dan simpelweg te gevaarlijk. 

Dat het mis kan gaan, bleek wel in de Amsterdamse winter van 2018/2019. Jos van Doorn herinnert zich het verhaal over een man die niet te handhaven was in de opvang. Van Doorn is namens het Leger des Heils verantwoordelijk voor het opvangen van dakloze mensen tijdens de winterkouderegeling in Amsterdam. De man was meerdere keren agressief tegen het personeel en andere mensen. Hij verdween uit beeld. Toen hij enige tijd later werd aangetroffen in een park, waren zijn onderbenen bevroren in de vrieskou. Zijn onderbenen moesten geamputeerd worden.

Als het vriest, slaapt niemand op straat

Als het vriest, slaapt niemand op straat

Hoe de opvang van daklozen tijdens de winter is geregeld.

De winteropvang in Amsterdam
Wel of geen winteropvang die elke nacht open is, ongeacht de kou? In Amsterdam is het een jaarlijks terugkerende politieke discussie. Vanaf de winter van 2014/2015 was er elk jaar een permanente winteropvang. Tijdens corona werden dakloze mensen sowieso allemaal opgevangen. Maar dit jaar ziet het er naar uit dat Amsterdam geen winteropvang aanbiedt. De winterkouderegeling blijft natuurlijk wel bestaan. Hiervoor zijn in Amsterdam 250 plekken opvangplekken beschikbaar.

De winteropvang in Groningen
Hoe werkt de opvang van dakloze mensen in de winter in Groningen? We nemen de stad in het hoge noorden onder de loep.

Voor de coronatijd had Groningen, net als andere steden, al een winterkouderegeling. In Groningen werden er extra bedden bij de nachtopvang van collega-zorgorganisatie Wender neergezet. Dat gebeurde bij een gevoelstemperatuur van min 10 graden of lager.

Dit jaar is er het een en ander in Groningen veranderd:

  • Dakloze mensen worden nu opgevangen bij een gevoelstemperatuur van 0 graden of lager. Daardoor is de winterkouderegeling in Groningen hoogstwaarschijnlijk vaker van kracht.
  • Er wordt nu in een pand van het Leger des Heils een aparte winteropvang opgetuigd. In deze opvang mogen dakloze mensen van 15 december 2021 tot en met 1 maart 2022 elke nacht slapen, omdat de kans op vrieskou dan het grootst is. Dakloze mensen worden er dus elke nacht opgevangen - of het nu extreem koud is of niet.
  • De periode voor en na de winteropvang worden daklozen die geen slaapplek hebben alleen bij 0 graden of lager opgevangen.

Dat Groningen dit jaar een nieuwe opzet heeft voor het opvangen van dakloze mensen in de winter, komt voort uit de corona-periode. Tijdens corona werden alle dakloze mensen permanent opgevangen, ook als ze er geen recht op hadden. Na een evaluatie met de gemeente Groningen werd besloten om deze aanpak in de winter voort te zetten. Ook zijn er praktische en organisatorische redenen. De nachtopvang waar dakloze mensen eerder bij extreme kou werden opgevangen, veranderde in een 24-uurslocatie. Deze kan in een koude periode niet meer opgeschaald worden.

  • In de Groningse winteropvang is plek voor dertig mensen.
  • Verwacht wordt dat tien à vijftien dakloze mensen van deze winteropvang gebruikmaken. Bij extreme kou, als in Groningen ook de winterkouderegeling van kracht is, slapen er meer mensen. De in totaal dertig plekken moeten dan voldoende zijn.
  • In de Groningse winteropvang zijn ook mensen welkom die daar onder normale omstandigheden geen recht op hebben. Voorwaarde is dat zij zich aan de geldende gedragsregels houden.

Waarom heeft niet iedere stad in Nederland een permanente winteropvang?

  • Aanzuigende werking. Het is een term die in politieke discussies over de winteropvang geregeld voorbijkomt. Als bijvoorbeeld Amsterdam een winteropvang heeft en Rotterdam niet, zoeken dakloze mensen uit Rotterdam hun heil in de Amsterdamse winteropvang.
  • Ook trekt een winteropvang mensen uit omringende EU-landen aan die normaal gesproken geen recht hebben op opvang. Toen er nog een winteropvang in Amsterdam was, mochten deze mensen officieel niet van de winteropvang gebruikmaken. In de praktijk bleek dit bij een grote toeloop niet te werken en niet altijd te controleren.

Hoogzwanger
Jos van Doorn uit Amsterdam herinnert zich een Roemeense man met zijn hoogzwangere vrouw die zich bij de winteropvang meldde. "Hij vertelde me dat hij in Roemenië zijn hele schamele hebben en houden had verkocht en met dat geld een busticket had gekocht naar Amsterdam. Hij wilde 'a better life for us and our child'. Deze mensen hebben verkeerde verwachtingen en zijn volstrekt kansloos en vatbaar voor uitbuiting en misbruik. Je kunt de bureaucratische maatstaf moeilijk handhaven als er mensen van vlees en bloed voor je neus staan."

  • Een winteropvang is een noodopvang en lost problemen meestal niet op. Als de winteropvang na de winter weer sluit, staat er ineens een grote groep mensen op straat.
  • Een winteropvang kost een hoop geld. In Groningen kost die ten minste 200.000 euro. In Amsterdam gaat het om enkele miljoenen euro’s per jaar.