Criminele uitbuiting in Nederland

Criminele uitbuiting is een vorm van mensenhandel waarbij iemand wordt gedwongen strafbare feiten te plegen. Iemand anders profiteert daarvan. Denk aan het vervoeren van pakketjes drugs, het leeghalen van containers in de haven of het beschikbaar stellen van de bankrekening voor criminele activiteiten. Soms worden mensen ook gedwongen tot ernstigere strafbare feiten, zoals bedreiging of geweld.

Criminele uitbuiting is een lastig probleem om aan te pakken. De uitgebuite persoon die de strafbare feiten pleegt is dader, maar ook slachtoffer. En soms begint iemand vrijwillig, maar wordt diegene later gedwongen. Het is een probleem waar veel schaamte en heerst. Maar ook straatcodes en angst voor represailles als er met de politie wordt gepraat spelen een grote rol. Daarnaast kunnen slachtoffers vaak rekenen op weinig sympathie, omdat ze dingen hebben gedaan die niet mogen.

Als je de wet overtreedt en een misdrijf pleegt, word je in eerste instantie vaak als dader gezien. Zeker wanneer er tijdens het misdrijf ook andere slachtoffers vallen. Maar wat als de dader wordt gedwongen? Wat als iemand zo wordt bedreigd, dat er geen andere keuze is? Naast dader van het misdrijf, is iemand dan ook zelf slachtoffer.

Daarom kijken politie en justitie niet alleen naar wat iemand heeft gedaan, maar ook onder welke omstandigheden. Als bewezen wordt dat er sprake is van dwang, ben je als dader niet strafbaar. Dat is bij wet geregeld, via het zogenoemde non-punishmentbeginsel. Deze wet beschermd slachtoffers van criminele uitbuiting. Degene die aanzet tot het plegen van strafbare feiten kan wel worden vervolgd.

Criminele uitbuiting komt op veel verschillende manieren voor. Soms gaan er criminele netwerken achter schuil, die op grote schaal mensen uitbuiten en inzetten voor eigen gewin. Maar het gebeurt ook op kleinere schaal, waarbij individuen gebruik maken van kwetsbare mensen.

Veel voorkomende vormen van criminele uitbuiting zijn het vervoeren van pakketjes drugs en het leeghalen van containers in de haven. Ook het in opdracht moeten stelen of het gebruik laten maken van bankrekeningen komen vaak voor. Soms gaat het om zwaardere delicten, zoals het bedreigen, mishandelen, of zelfs liquideren van iemand.

De slachtoffers van criminele uitbuiting worden steeds jonger en de delicten worden steeds ernstiger. Slachtoffers worden vaak geronseld via sociale media of via gameplatforms. Ze worden gelokt met de belofte van snel en makkelijk veel geld verdienen. Omdat het contact vaak online en buiten het zicht van politie, zorg- of hulpverlening begint, is het voorkomen van criminele uitbuiting erg lastig. Tegelijk worden de delicten ernstiger. Waar vroeger gedwongen winkeldiefstal vaker voorkwam, is tegenwoordig het plaatsen van explosieven een veel voorkomend delict.

Het Leger des Heils strijdt tegen mensenhandel. In Nederland en internationaal. Dat doen we op verschillende manieren. We beschermen slachtoffers, en helpen hen bij re-integratie in de samenleving. Daarnaast kan onze afdeling Recht in Zicht juridische hulp bieden aan slachtoffers.

Ook binnen de reclassering wordt gewerkt met slachtoffers. Met maatwerk sluiten we zo goed mogelijk aan bij de cliënt. Voor de jongvolwassenen doelgroep werkt de volwassenreclassering met de jovo methodiek, die specifiek bij deze doelgroep aansluit. En vanuit zowel de jeugd- als volwassenreclassering mee aan Preventie met Gezag, de aanpak die zich richt op het voorkomen van ondermijnende criminaliteit.

Het tegengaan van criminele uitbuiting is een opgave voor de hele samenleving. Die begint bij het herkennen van de signalen. Daarnaast zullen ouders, scholen, politiek, politie en hulpinstanties moeten samenwerken om dit probleem aan te pakken. Het delen van kennis, bevindingen en inzichten kan helpen om vroegtijdig in te grijpen.     

Als iemand slachtoffer is geworden van criminele uitbuiting, moet diegene op een goede manier worden opgevangen. De huidige opvang is niet ingericht op slachtoffers van criminele uitbuiting. Daardoor blijft de groep kwetsbaar. Daarom moeten er voldoende geschikte opvangplekken komen.