Want mensen die problemen hebben op verschillende levensgebieden, verslaafd zijn en/of psychische problemen hebben, zijn de makkelijkste niet. Ze hebben een heel eigen manier van hulp vragen en met hulp omgaan. Ze doen dat vaak op een ingewikkelde manier, of ze doen het niet. En accepteren ze wel hulp, dan gaan ze er vervolgens niet goed mee aan de slag. Ga er maar aanstaan als professional. Bauke Koekkoek heeft dan ook veel bewondering voor de hulpverleners van het Leger des Heils, die dag in dag uit hun best doen deze mensen stapjes verder te helpen. Is het niet linksom, dan wel rechtsom.’  

Denken in eigen hokjes
Wat vraagt het omgaan met deze doelgroep aan specifieke vaardigheden? Koekkoek noemt allereerst het hebben van een brede blik en het kunnen hanteren van een breed verklaringsmodel. ‘Het is met deze doelgroep vaak lastig te onderscheiden welke problematiek er precies speelt en waar het vandaan komt. Waarom heeft iemand geen woning? Dat kan heel veel redenen hebben, waarvan de financiële misschien nog wel het makkelijkst op te lossen is. Maar vaak zijn situaties veel subtieler dan je op het eerste gezicht denkt. De oplossing voor iemand die net uit z’n huis is gezet, hoeft helemaal niet altijd een ander huis te zijn. Maar wat dan wel, wat moet er eerst gebeuren? Belangrijk is dat hulpverleners niet in hun eigen hokjes blijven denken.’

'Vaak zijn situaties veel subtieler dan je op het eerste gezicht denkt'

Zelfreflectie
Een valkuil die Koekkoek signaleert, is dat de stoornis van de hulpvrager wordt gezien als reden voor het niet goed verlopen van een hulpverlening. ‘Op die manier maak je elkaar machteloos. Want het gedrag kan ook te maken hebben met de sociale situatie waarin iemand zit. Of zelfs met de hulpverlener zelf, omdat de manier waarop hij of zij praat niet overkomt. In dat geval is zelfreflectie nodig.’ Het blijft dus voortdurend zoeken naar ingangen om iemand te helpen. En onderhandelen over oplossingsmogelijkheden. Daarbij moet de cliënt zelf niet vergeten wordt, vindt Koekkoek, want die kan vaak meer meedenken en meeveren dan hij zelf weet. ‘Dat geldt zelfs in crisissituaties, waarbij iemand soms in eerste instantie aangeeft er totaal geen gat meer in te zien.’

Bauke Koekkoek is lector sociale en methodische aspecten van psychiatrische zorg aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Ook werkt hij als sociaal-psychiatrisch verpleegkundige in de Arnhemse crisisdienst. Recent schreef hij het boek Verward in Nederland (uitg. LannooCampus). In 2017 participeerde hij in de jaarlijkse NEMO-studiemiddag van Leger des Heils MN, samen met enkele andere instellingen.