‘De dakloze van nu kan je collega zijn’, kopte het Parool begin oktober. Het artikel keek terug op recente cijfers van het CBS, waaruit bleek dat het aantal daklozen in de afgelopen 10 jaar meer dan verdubbeld is. Krap twee weken later verscheen er in diverse kranten een brandbrief van het Leger des Heils. ‘Te weinig slaapplekken voor te veel daklozen. Het kan zo niet verder’, klonk het.  

Een actueel probleem
‘De media-aandacht bewijst hoe actueel dit onderwerp is’, aldus Josina Trompetter, Teamleider Kwaliteit en Beleid bij het Leger des Heils Midden-Nederland en aanspreekpunt voor het onderzoek dat zich ook wel ‘Voorkomen terugval dakloosheid’ laat noemen. ‘Vanuit eerder onderzoek was al bekend dat 50 procent van de mensen die in de nachtopvang terechtkomt, daar al een keer eerder is geweest. Maar waarom raken mensen eigenlijk dakloos, waarom vallen ze zo vaak terug en op welke onderdelen kun je als samenwerkingspartners invloed uitoefenen?  

70 jaarlijkse interviews
Voor de komende vijf jaar worden daarom, in het kader van dit onderzoek, bijna 70 dak- en thuislozen jaarlijks geïnterviewd. ‘Dit zijn deels mensen die opnieuw dakloos zijn geraakt en in onze locatie Herstart terecht zijn gekomen. Soms is dit al hun vierde keer. Voor het onderzoek worden ook mensen geïnterviewd die eerder dakloos zijn geweest en die nu gaan uitstromen uit de Utrechtse opvangvoorzieningen. Het onderzoek moet inzichtelijk maken in welke mate terugval voorkomt, wat daarvan de oorzaken zijn, of deze mensen gemeenschappelijke kenmerken hebben en of het hulpverleningstraject hier invloed op heeft gehad’, aldus Josina Trompetter. 

De rol van de hulpverlening
Ook de hulpverlening heeft invloed op het al dan niet terugvallen in dakloosheid, is de ervaring van Josina Trompetter. ‘Als keten maken we het de mensen niet altijd makkelijk. Bijvoorbeeld door de hoeveelheid hulpverleners waarmee ze te maken hebben of de verschillende plekken waar ze terechtkomen voordat ze eindelijk een eigen woning krijgen.’  Uit eerder onderzoek van de gemeente Utrecht is gebleken dat er vier hoofdoorzaken voor terugval in dakloosheid zijn. Dat zijn sociaal isolement, financiële problematiek, onvoldoende continuïteit in de begeleiding en ontoereikende dagbesteding.  

Housing First
Als we het toch hebben over een eigen huis: de mogelijke oplossing is Housing First. Josina: ‘Dit uitgangspunt wordt in Finland op landelijke niveau gecoördineerd en ingezet. Er is een landelijke taskforce die voor alle daklozen woningen regelt, een soort nationale woningbouwvereniging. Het idee is: hoe kwetsbaar je ook bent, iedereen heeft recht op een huis. In Nederland duurt het vaak lang voordat je in aanmerking komt voor een woning. Daarnaast zitten er veel overgangen in ons systeem: van de ene naar de andere hulpverlener en van de ene naar de andere locatie. Dat zijn juist vaak de kritische momenten dat mensen afhaken en weer terugvallen. Met Housing First kun je dat voorkomen. Je krijgt een eigen huis en de hulp die je nodig hebt. Daarmee krijg je je gevoel van regie terug. Je voelt je niet langer geïsoleerd, maar geïncludeerd.’ 

Wat wij nu al doen tegen terugval
‘Op korte termijn is er een aantal dingen dat het Leger des Heils in Midden-Nederland al doet.’ Als voorbeeld noemt Josina de extra plekken die zijn geregeld voor daklozen en de samenwerking met de gemeente. ‘Daarnaast werken we samen met partijen uit de regio, het veiligheidshuis en anderen, met als doel om zowel op formeel als informeel niveau structuren te creëren waardoor mensen het echt redden. Dit onderzoek gaat daar zeker aan bijdragen. Continue samenwerking is daarbij van groot belang.’  

Voorbereiden op zelfstandig wonen
De mensen die in het daklozencircuit rondgaan, horen niet alleen bij de stad Utrecht, maar komen ook deels uit andere gemeenten. In totaal zijn dit 16 gemeenten in de regio, de “U16” genaamd. Zij hebben een 10 puntenplan omarmd, waarin een aantal uitgangspunten staat die cruciaal is bij de overgang naar zelfstandig wonen en helpen om het aantal uitvallers te verminderen. Er is in opgenomen dat iemand zich voor uitstroming goed voorbereid en daarbij ondersteund wordt door de hulpverlener. Daarnaast is er een ervaringsdeskundige betrokken bij de voorbereiding, die cliënten helpt om bewuster te worden van de impact die de overgang naar zelfstandigheid kan hebben. De afspraken worden vastgelegd in een preventie-actieplan. Ook is er veel aandacht voor activering, al voordat iemand uitstroomt. Op die manier leren cliënten na hun uitstroom de activiteiten als houvast te ervaren en als middel tegen eenzaamheid. Uit het onderzoek kunnen we informatie halen over de impact van het 10 puntenplan in de praktijk: hoe het nu eigenlijk echt in de praktijk gaat en wat het effect is van de plannen. 

Het onderzoek ‘Voorkomen terugval dakloosheid’ loopt vijf jaar. Het is de verwachting dat er in 2023 de eerste resultaten te presenteren.