Leger des Heils biedt Housing First aan dak- en thuisloze mensen

18-04-2017

‘Deze kans wil ik niet verknallen’  

Sinds oktober 2016 biedt het Leger des Heils in Utrecht Housing First aan. Dak- en thuisloze mensen krijgen eerst een huis, daarna volgt hulpverlening. Hun eigen wensen en behoeften zijn daarbij leidend. Dat werkt.  

Harold Holters (61) was de eerste cliënt van Leger des Heils die via Housing First een flat toegewezen kreeg. Het is een ruim appartement in de Utrechtse wijk Overvecht. Hij is druk bezig het gezellig te maken. Trots showt hij ambulant begeleidster Evelien Heuvel het barretje dat hij onlangs in de keuken heeft gemaakt. Dat de barkrukken eronder niet allemaal hetzelfde zijn, mag de pret niet drukken. Hier kun je prima zitten en gasten ontvangen. Niet dat iedereen hier zomaar binnenkomt. Harold is vast van plan de kans op een normaal leven, die Housing First hem biedt, niet te verknallen.  

Dit werkt wél
Meer dan dertig jaar lang was hij verslaafd aan cocaïne en heroïne. Hij heeft in die jaren heel wat moeten doen om aan geld te komen, ‘het hele pakket bij elkaar’, tot een verblijf in een Peruaanse gevangenis aan toe. Dat het zo niet veel langer zou kunnen, voelde hij aan z’n water. ‘Dat leven op straat, die onrust, het moeten scoren. Het ging gewoon niet meer. Je wordt toch ouder en dat merk je. Het laatste jaar deed ik niets meer om aan geld te komen voor drugs. Maar helemaal stoppen is moeilijk.’ Voor mensen zoals Harold is dit concept bedoeld, zegt Thijs Honig, adviseur Housing First. Mensen die psychiatrische problemen hebben en kampen met verslaving en psychosociale problemen. Zij passen niet in de reguliere hulpverlening, zijn het contact met de maatschappij verloren en hebben weinig vertrouwen in zichzelf en in de hulpverlening. Steeds weer worden er hulpverleningstrajecten gestart, moet er worden voldaan aan voorwaarden, blijkt dat dit niet lukt en gaan ze zorg mijden. Een repeterende breuk. De Amerikaanse Sam Tsemberis, psychiater en begeleider van dak- en thuisloze mensen, ontdekte Housing First, dat bij deze mensen wél werkt.  

Geen druk uitoefenen
Het ‘geheim’ van Housing First is dat als basisvoorwaarde eerst een woonplek beschikbaar wordt gesteld. Vandaaruit wordt gewerkt aan herstel op andere levensterreinen. Kenmerkend is dat daarbij de wensen van de cliënt leidend zijn. Er worden geen eisen en voorwaarden gesteld; men hoeft niet per se middelenvrij te zijn en te blijven. Deze aanpak blijkt in de praktijk te werken. Op deze manier lukt het 80 procent van de mensen een nieuw bestaan op te bouwen. De kwaliteit van leven stijgt enorm. ‘Housing First betekent normaliseren’, aldus Honig. ‘Er wordt huur betaald, burgerschap wordt weer opgepakt, psychiatrische klachten verminderen en de overlast die voortkomt uit middelengebruik minimaliseert. Het leven wordt voor deze mensen weer draaglijk. Hun begeleiders hebben een kleine caseload van 1 op 5. Zij werken nauw samen met de woningcorporaties en kunnen snel ingrijpen als dit nodig is.’  

Methodiekgericht
Toen Leger des Heils Midden Nederland met Housing First begon in Utrecht werd Harold via Victas aangemeld als mogelijke cliënt. Hij paste in het plaatje en een paar dagen later woonde hij al in z’n flat. Het was een geschenk uit de hemel, vindt hij. Evelien Heuvel, ambulant hulpverlener Housing First bij het Leger des Heils, is enthousiast over het concept. ‘Het mag ‘de’ aanpak worden, wat mij betreft!’ Er wordt strikt methodiekgericht gewerkt. ‘Geen wachtlijst betekent bij ons: geen wachtlijst. Als we een huis hebben, zoeken we er een bewoner bij. Wij hebben tijdens het intakegesprek de huissleutels bij wijze van spreken bij ons. Er is deze mensen vaak al zoveel beloofd, iets in het vooruitzicht stellen werkt niet meer. Je moet gewoon doen.’ Zodra de bewoner gesetteld is, wordt besproken wat hij vindt van de kwaliteit van zijn leven en waar dat omhoog kan. Dat is misschien wel de belangrijkste succesfactor van Housing First vindt Evelien. ‘Het gaat dus niet om wat ík vind dat zou moeten!’ Harold knikt heftig. ‘Dat werkt niet’, bezweert hij. Mensen snappen niet hoe het is met gebruiken. Je kunt niet stoppen omdat anderen dat willen. Daarom ging ik mijn familie vroeger ook uit de weg. Ik moet het zélf willen en het moet ook kúnnen.’ Voor dwang is hij allergisch, hij voelt het meteen als Evelien hem als cliënt benadert in plaats van als mens.  

Vertrouwen
Ondanks de zorgzwaarte van deze doelgroep (een dakloze kost de overheid een ton per jaar), nemen de kosten met twee derde af. Met het Housing First-budget dat de gemeente Utrecht beschikbaar stelt, begeleidt Leger des Heils MN momenteel elf mensen. Harold werkt hard om z’n leven op orde te krijgen. Straks kan hij z’n dochters en twee kleinkinderen thuis ontvangen. Het is niet altijd makkelijk om weer een huis te hebben en een normaal leven, vindt ook Harold. Het lukt niet iedereen het vol te houden. ‘Die begeleiding is echt nodig. In een huiselijk ritme komen gaat prima, maar om het te behouden, vind ik soms moeilijk. Ik ga niet zo makkelijk naar buiten. Wat zal ik op straat gaan doen? Het is soms ook een beetje verleidelijk.’ Evelien steekt hem meteen een hart onder de riem. ‘Ik zie dat je ervoor geknokt hebt normale dingen te kunnen doen. De onrust van het begin is al weg. Het is een goed teken dat je laatst zei dat je je ging vervelen. Daar kunnen we iets mee.’ Schilderklussen spreken hem aan, dus daar is hij nu mee gestart. Hij is van plan dat uit te breiden, niet als iets wat opgedrongen wordt, maar uit vrije wil. In de hulpverlening voelde Harold zich eerder vaak niet gerespecteerd, dat is nu anders. ‘Als we samenwerken, moet je me vertrouwen. Dat kan niet met iedereen, maar toch ‘prik’ je zo iemand, die gaat dan laten zien dat het kan. Zo werkt het.’   Meer info over Housing First: Thijs Honig, adviseur Housing First, taicare.honig@gmail.com of Frank Vader, projectmanager Leger des Heils Midden Nederland, f.vader@legerdesheils.nl