Een avond in de winteropvang: ‘Het is hier veel beter dan op straat’

13-02-2020

Foto's: Mariëtte Hameeteman

AMSTERDAM - Zo’n 250 dak- en thuislozen melden zich sinds de opening afgelopen december dagelijks bij de Winteropvanglocatie aan de Transformatorweg in Amsterdam-West. In de winteropvang, gerund door medewerkers van het Leger des Heils en HVO-Querido, krijgen bezoekers een bed, een maaltijd en een warme douche. Vooral over het eten, dat elke dag vers bereid wordt door 50|50 Food medewerkers, zijn de bezoekers erg te spreken. Hoe gaat het eraan toe in deze nachtopvang?

Het is tegen vijven als de eerste gasten de grote eetzaal binnendruppelen en plaatsnemen aan één van de houten picknicktafels. De basketbalborden aan de wand en kleurrijke restanten van wat eens een klimmuur was, verraden dat deze ruimte een voormalig gymlokaal is. Nu is de zaal praktisch ingericht als eetzaal waar bezoekers van de winteropvang hun maaltijd krijgen. Sommigen zitten alleen aan een tafel en staren voor zich uit of luisteren muziek door hun oordopjes, anderen zitten in kleine groepjes met elkaar. Een aantal bezoekers oogt uitgeput. Er hangt een televisie aan de muur, waarop de klassieke serie Flodder te zien is.

Jan Snoei van het Leger des Heils en Kevin Koenen van HVO-Querido coördineren dit jaar samen de winteropvang. ‘Met een team van zo’n veertig mensen verzorgen we de opvang voor gemiddeld 250 bezoekers op een avond. Dat gaat tot nu toe best goed,’ zegt Snoei. Aan zijn gezicht is te zien dat hij best een beetje trots is. ‘We hebben een positieve werksfeer bij het team, mensen zijn enthousiast en betrokken. Daar zet ik ook bewust op in bij het aansturen van mijn team, door benaderbaar te zijn en me zo veel mogelijk op de werkvloer te begeven. Ik geloof niet in leiding geven vanuit een ivoren toren.’

Ook vanavond is hij regelmatig te vinden in de eetzaal, waar hij een praatje maakt met de medewerkers en vraagt of zij nog iets nodig hebben. Die zijn net bezig alles gereed te maken voor het avondeten, dat niet veel later door twee 50|50 Food koeriers wordt gebracht. Er is ook een vrijwilliger aanwezig om mee te helpen. Snoei: ‘We zijn erg blij met de vrijwilligers, door hun ondersteuning ontstaat er meer tijd en ruimte om bezoekers extra aandacht geven.’

29.Winteropvang_200130

Langzaam wordt het steeds drukker in de eetzaal, er worden hier en daar grapjes gemaakt. Naast het zitgedeelte staan tafels met koffie, thee, limonade en biscuitjes. Die mogen bezoekers zelf pakken, het is zelfbediening. Een groepje jonge mannen heeft de sjoeltafel ontdekt, aan een andere tafel wordt een potje scrabble gespeeld.

Honger in een stad van welvaart
Tegen zessen begeeft een aantal bezoekers zich al naar het buffet waar de maaltijden zo meteen worden uitgedeeld. Een man zoekt in zijn zakken naar zijn maaltijdbon, een strookje papier van nog geen vijf centimeter lang, wat daardoor gemakkelijk kwijt te raken is. De eerste borden worden opgeschept en uitgereikt. De maaltijd bestaat vandaag uit zoete aardappel uit de oven, gekookte groenten en de keuze uit kip of een vegetarische burger.

‘Ik dacht dat je in Amsterdam nooit honger hoeft te hebben, maar ik blijk me vergist te hebben’ zegt een man terwijl een medewerker een bord voor hem opschept. Hij neemt de maaltijd dankbaar in ontvangst en verdwijnt weer ergens de eetzaal in. ‘Mag ik wat extra kip?’ probeert een andere bezoeker. ‘Om acht uur is er nog een ronde, dan kun je een tweede bordje komen halen.’ antwoordt de medewerker. Dit is om te voorkomen dat er onvoldoende eten over is voor mensen die nog niet hebben gehad, legt ze uit.

Een andere medewerker wil net een volle vuilniszak uit de grote afvalbak halen als één van de bezoekers haar te hulp schiet. ‘Ik doe het wel!’ zegt hij enthousiast en hij controleert ook meteen de rest van de vuilnisbakken. Iets verderop vult een man die op teenslippers loopt zijn plastic flesje met limonade. Een vrouw ijsbeert heen en weer en roept woorden in een vreemde taal terwijl ze haar koffiebekertje driftig vult met zakjes suiker.

Een laatkomer snelt de eetzaal binnen en zwaait met zijn maaltijdbon in de lucht. ‘Is er nog voedsel voor de armen?’ spot hij met een ondeugende grijns op zijn gezicht. ‘Niet goed geld terug, toch?’ Er wordt meteen een bordje voor hem klaargemaakt. De meeste gasten zijn inmiddels klaar met eten, sommigen verlaten de eetzaal, anderen blijven en drinken nog wat koffie met biscuitjes.

7.Winteropvang_200130

Eén plastic tas per persoon
Om bij de eetzaal en het slaapgedeelte te komen, moeten alle bezoekers eerst langs de garderobe en de beveiliging. Meegebrachte tassen en rugzakken mogen niet mee naar binnen, die moeten om praktische en veiligheidsredenen worden afgegeven bij de garderobe. Daar krijgen bezoekers één witte plastic tas per persoon waarin ze wat persoonlijke bezittingen kunnen meenemen die ze komende uren nodig hebben.

Wie denkt dat de winteropvang een luxe hotel is, heeft het mis. Het slaapgedeelte in deze voormalige jeugdgevangenis is sober en de lege, donkere gangpaden geven een bijna grimmige sfeer. Er zijn kleine slaapzalen met twee of drie bedden en een aantal grotere zalen waar wel meer dan twintig mensen bij elkaar slapen. Toch biedt de opvang in tegenstelling tot de straat wel warmte, veiligheid en maaltijden. Er is een apart gedeelte voor extra kwetsbare bezoekers en er is een afgescheiden gedeelte voor vrouwen. ‘Dit alles is vele malen beter dan op straat slapen,’ zegt een bezoeker. 14.Winteropvang_200130

Elke ochtend maakt iedereen zich gereed om het pand op tijd weer te verlaten. De bezoekers ruilen de witte plastic tasjes weer in voor hun vaak zware rugzakken, want de garderobe moet overdags helemaal leeg zijn. Alle bezoekers moeten de locatie ‘s ochtends om uiterlijk om half tien verlaten, vertelt Snoei. ‘De winteropvang is een nachtopvang en is ook als zodanig ingericht. Overdags is er geen personeel om de boel draaiende te houden.’ Wel wijst het personeel zo veel mogelijk door naar dagbesteding of inloopadressen in de buurt. 

Dankbaarheid
Tijdens een bezoekersoverleg konden bezoekers van de winteropvang vorige maand delen hoe ze de opvang ervaren en wat er beter kan. De ochtend was een initiatief van Belangenvereniging MDHG, die opkomt voor de rechten van drugsgebruikers en dak- en thuislozen in Amsterdam. De sfeer was die ochtend positief, vertelt Snoei terwijl hij de notulen van het overleg erbij pakt. Wat daarin opvalt is de dankbare houding van de bezoekers die hun mening uiten. Bijna allemaal spreken ze eerst hun dankbaarheid uit en daarna pas verbeterpunten.

‘Bedankt Leger des Heils, dank je wel GGD en HVO-Querido. De kamers zijn goed, de beveiliging is goed, het eten is goed. Heel erg bedankt!’ is één van de reacties. Vooral over het eten, dat elke dag vers bereid wordt door 50|50 Food medewerkers, zijn de bezoekers erg te spreken.Wel vinden ze dat de schoonmaak tekort schiet, met name in de slaapkamers, douches en toiletten. Snoei licht toe: ‘Ze zijn zelf verantwoordelijk voor het schoonmaken van de slaapkamers, maar dat was blijkbaar toch niet bij iedereen duidelijk. Het staat wel in de huisregels die iedereen heeft gekregen.’

19.Winteropvang_200130Veel bezoekers zouden graag hun rugzak of andere spullen overdags willen achterlaten, maar dat kan echt niet, legt Snoei uit. ‘De ervaring leert dat mensen heel veel spullen achterlaten en dat het dan niet meer te overzien is omdat je na een tijdje met een pakhuis vol met boedel zit’.

Best wel een prestatie
Het werk in de winteropvang zet Snoei veel aan het denken. Hij vindt het mooi dat de gemeente Amsterdam dit mogelijk maakt, maar krijgt ook te maken met dilemma’s. Als voorbeeld noemt hij dat er soms bezoekers voor de deur staan die geen recht hebben op de winteropvang. ‘Het liefst laten we iedereen binnen, maar mensen die geen regiobinding hebben met Amsterdam mogen alleen gebruikmaken van de opvang tijdens de winterkouderegeling, wanneer het volgens de landelijke GGD-richtlijnen te koud wordt om op straat te slapen. Voor onze medewerkers is het vaak lastig om deze mensen op reguliere dagen te moeten weigeren.”  

Toch is Snoei tevreden over wat hij met zijn team heeft neergezet. ‘Het is best wel een prestatie om alles goed te laten verlopen. Veel medewerkers kwamen binnen zonder eerdere ervaring in de winteropvang. Al met al vind ik dat het voortreffelijk verloopt, vooral dankzij de enthousiaste inzet en betrokkenheid van ons gehele team!’

De winteropvang is open van 1 december 2019 tot 1 april 2020. Op de locatie aan de Transformatorweg 6 is capaciteit voor 400 personen. Gemiddeld verblijven er 250 bezoekers per nacht, 20 van hen is vrouw. De jongste bezoeker is 19 jaar en de oudste is 77 jaar. Tijdens de winterkouderegeling verblijven er ongeveer 325 bezoekers per nacht.